Rakowiec

PRZEDMIESCIE OŁAWSKIE (OHLAUER VORSTAD)

Przedmieście Oławskie założone zostało przy lewym brzegu Odry na ważnym szlaku handlowym “Via Regia” prowadzącym z Opola, Krakowa, Rusi Kijowskiej i Węgier ku Europie Zachodniej. Drugim elementem układu komunikacyjnego przedmieścia była droga w kierunku Strzelina wzdłuż dzisiejszej ulicy Pułaskiego (do 1945r. Bruderstrasse a wcześniej Galenstrasse-Szubieniczna) W stosunkach własnościowych obowiązujących od średniowiecza do 1811 roku Przedmieście Oławskie przynależne było do Archidiakonatu i podległe kapitule wrocławskiej. Z części własności wydzielony został w XII wieku a przed 1234 rokiem obszar w pobliżu kościoła św. Maurycego oraz początkowych numerów dzisiejszej ulicy Traugutta (Wallgasse) i włączony w 1261 roku, w zakres jurysdykcji miejskiej. Za murami miasta, wzdłuż kamiennej drogi prowadzącej wśród bagien i rozlewisk wzorem innych miast środkowoeuropejskich osiedlono posiadających umiejętność tknia sukna tkaczy walońskich. Decyzja sprowadzenia z terenu Flandrii tkaczy walońskich do Wrocławia dała początek tradycji przemysłowej przedmieścia. Funkcje pra przemysłowe pełniła też Oława płynąca przez przedmieście. Woda była jedynym żywiołem nad którym ludzie średniowiecza mogli zapanować. U zbiegu ulic Traugutta i Żabiej Ścieżki działał Żabi Młyn (Kroten Muhle) zwany też Młynem Małgorzaty (Margareten Muhle) element systemu energetycznego osiedla należącgo do biskupów wrocławskich (sprawujących funkcje świeckich książąt księstwa nyskiego). Przedmieście Oławskie, jak pozostałe peryferia miasta zamieszkałe było też przez partaczy. Rzemieślników, przeważnie czeladników, działąjących poza kostniejącym systemem cechowym. Sprzedawali oni swoje niekoniecznie gorsze jakościowo wyroby po niższych cenach między innymi w trakcie istniejących do 1900 roku przy ulicy Traugutta corocznych jarmarków Bruder Krims Początek XVIII wieku przyniósł okres ożywienia i rozwoju przedmieścia. W 1715 roku cesarz Leopold I wyraził zgodę na budowę zakonu ojców bonifratrów a wraz z nim kościoła św. Trójcy. W latach 1732-1737 kardynał L.P. von Sinzendorf na terenie swoich włości, Białego Folwarku wybudował letnią rezydencję biskupów wrocławskich wraz z doskonale zaprojektowanym francuskim ogrodem barokowym. Budynkiem obecnego muzeum etnograficznego na placu Zgody. W połowie XVIII wieku Śląsk przejęty został przez budujące swą potęgę państwo Pruskie. Zakwaterowanie wojsk pruskich na wyspie Mieszczańskiej (w obrębie zabudowy miasta) spowodowało przesuniecie przemysłu, nowej gałęzi działalności ludzkiej na teren w owym czasie najmniej zaludniony. Przedmieście Oławskie w oparciu o element wodny stało się pod koniec XVIII wieku pierwszą nowożytną dzielnicą przemysłową miasta. Pierwsze zakłady przemysłowe, składy materiałów, drukarnie perkalu. Płukarnie tkanin i farbiarnie usytuowano u ujścia Oławy do Odry w pobliżu mostu św. Maurycego (most Oławski) przy wybrzeżu J.Słowackiego. Wraz z dalszym rozwojem przemysłu włókienniczego do którego przyczyniła się blokada kontynentalna kolejne drukarnie perkalu powstawały z uwagi na bliskość wody głównie wzdłuż północnej strony dzisiejszej ulicy Traugutta. Następuje powolny napływ ludności i rozbudowa dzielnicy. Prace w drukarniach perkalu, manufakturach wykonywano ręcznie na stołach drukarskich, wytłaczając na perkal wzory, próbki których zobaczyć możemy w muzeum narodowym. Dopiero w XIX wieku po wojnach napoleońskich wraz ze zniesieniem systemu cechowego, zburzeniem murów miejskich i włączeniem w 1808 roku przedmieścia do substancji miasta nastąpiło znaczące ożywienie. Pierwsza drukarnia perkalu powstała w 1794 roku i była własnością J. Heymana. W 1794 roku działały trzy zakłady zatrudniające 650 osób. W 1806 roku przed wybuchem wojny prusko-napoleońskiej istniało dziewiętnaście zakładów zatrudniających 1200 osób. Działania wojenne w latach 1806-1807 przyniosły zniszczenia, sześć zakładów spłonęło, pozostałe poważnie uszkodzono. Już w 1807 osiemnaście z nich odbudowano. Zmiana koniunktury gospodarczej, rozwój przemysłu włókienniczego spowodowała powolny upadek drukarń perkalu. Przez pewien czas utrzymały się tylko największe i najlepsze Pohylmana (Traugutta 60) i C. Mildego (Traugutta 61). Nowatorskie działania charakteryzowały C. Mildego, jako pierwszy we Wrocławiu sprowadził z zagranicy maszyny drukarskie do produkcji perkalu. Stosunkowo późno, bo w 1825 roku w jego zakładzie działała maszyna parowa, rozpoczynając powolny proces modernizacji i mechanizacji produkcji, przekształcania w przędzalnie bawełny, co nasiliło się w latach 1830-1850. W 1858 roku zakład zakupił jeden z wybitniejszych przemysłowców włókiennictwa Dolnego Śląska Salomon Kauffman, tworząc słynne zakłady Breslauer Baumwollen Spinnerei. W 1911 roku po zamknięciu fabryki, decyzją magistratu budynki dawnej fabryki przejęły zakłady oczyszczania miasta i mają tam swoją siedzibę do dnia dzisiejszego. Do czasów współczesnych zachował się tylko jeden budynek dawnej fabryki. Na przemysłowej historii przedmieścia odcisnęła swój ślad słynna rodzina przemysłowców, braci Hoffmanów. Przy ulicy Traugutta 42/43 w latach 1856-1906 działały zakłady budowy maszyn i odlewnia Koinonia (po łac. wspólnota), Machinenbau-Anstalt und Weisengiesserei. Unikatowość tego małego bo 61 osobowego zakładu pracy polegała na tym, że każdy pracownik był jednocześnie udziałowcem. Głównym właścicielem był Johan Gottfried Hoffman, czołowa postać początków przemysłu we Wrocławiu. Przy Klosterstrasse 66 działała firma innego z braci Hoffmanów Ernesta firma Hoffman Ernest & Co. Była to odlewnia żeliwa i zakład budowy maszyn usytuowany w dawnej drukarni perkalu Bergera.

Pod koniec XIX wieku Przedmieście Oławskie z racji ograniczeń przestrzennych powoli przestaje pełnić funkcje dzielnicy przemysłowej miasta. Przemysł przemieszcza się na wschód w głąb wyjazdu do Oławy na ulicę Krakowską. oraz do innych dzielnic miasta Przewodnik Makgrafa podaje, iż F. G.A.Weiss, kronikarz końca XIX wieku opisał Przedmieście Oławskie na tle innych jako szczególnie bogate z 180 domami z końca XVIII wieku.

W chwili obecnej Przedmieście Oławskie jest najlepiej zachowanym zespołem urbanistyki drugiej połowy XIX wieku z cechami charakterystycznymi dla domów czynszowych. Jak podają R. Eysmontt i Ł. Krzywaka z pięciu przedmieść Wrocławia przed 1945 rokiem bardziej zaludnione były przedmieścia mikołajskie, północne i południowe, niestety ich substancja mieszkaniowa nie zachowała się w tak pełnej reprezentacji. Interesujący wydaje się mechanizm uwarunkowań prawnych i ekonomicznych wznoszenia zabudowy czynszowej. Panująca praktyka spekulacji i brania pożyczki hipotecznej na konkretne parcele przy obowiązującej zasadzie, iż wierzyciel nie ma prawa pierwszeństwa w otrzymaniu zastawu. Przy obowiązującym nakazie opłaty za mieszkanie w ciągu 14 dni. Taki stan rzeczy powodował obrót hipotekami pod warunkiem szybkiego spływania czynszu. Wprowadzone w 1850 roku prawo budowlane zezwalające na zaciągnięcie kredytu w wysokości pożarowej taksacji przyczyniły się do powstania tak często podziwianej “architektury gipsowej”.Przystąpiono do ozdabiania budynku gipsowym detalem mogącym świadczyć o wysokiej wartości budynku. Powołana w 1854 roku policja budowlana określała linie zabudowy oraz maksymalne rozmiary detalu wystającego poza lico budynku. Obszar przedmieścia Oławskiego zaliczony został do do drugiej klasy budowlanej. Wysokość budynku nie mogła przekroczyć szerokości. i wahała się w granicach 9-18 metrów. Wysokość budynku frontowego nie mogła przekroczyć pięciu kondygnacji a tylnego czterech. Specjalny wystrój uzyskały sień wejściowa, klatka schodowa, sufity mieszkań pokryto bogatą stiukową dekoracją. Zaprojektowano nawet takie detale jak wieszaki do czyszczenia ubrań przed drzwiami wejściowymi do mieszkań. Najdroższy czynsz płacono za wynajem pierwszego i drugiego piętra. Nakaz pozostawienia 1/3 powierzchni parceli nie zabudowanej stał się podstawą tworzenia w wewnętrznej zabudowie posesji zielonych ogródków. nie mniejszych niż 60 metrów.2 z których zobaczyć możemy już tylko smętne resztki. Dekapitalizacja, spowodowana likwidacją po 1945 roku mechanizmów rynkowych, brak ciągłości kulturowej spowodowały powolną degradację terenu określonego mianem “ trójkąta bermudzkiego”. W chwili obecnej Przedmieście Oławskie z racji usytuowania w niedalekiej odległości od rynku, jak charakteryzujący się walorami przyrodniczymi pobliski Rakowiec stoi przed szansą ponownego odkrycia.

przedmiescie.txt · ostatnio zmienione: 2011/12/12 15:03 (edycja zewnętrzna)