Rakowiec

RAKOWIEC (MORGENAU)

Tereny dzisiejszego Rakowca to dawna wieś Morgenau założona w 1677 roku przez Radę Miejską Wrocławia. Nazwa wsi pochodziła od wcześniejszych określeń tego terenu: „48 mórg kałuży pełnej raków i żab” oraz “morgi przed św. Maurycym”. Echo dawnego nazewnictwa pozostawiło swoje ślady do dzisiaj. Między ulicami Okólną (Morgenauer Damm) a Traugutta (Klosterstrasse) mamy Żabią Ścieżkę (Margareten Steg). W latach 50-tych XX wieku była ona miejscem wypoczynku Wrocławian.Wzdłuż Żabiej Ścieżki rosły morwy, a dawni mieszkańcy mieli zwyczaj rozgrywania tu coniedzielnej partii szachów. Pomiędzy Żabią Groblą (Margareten Damm), a Żabią Ścieżką działał Żabi Młyn (wzmiankowany w 1342 roku) usytuowany nad Oławą, prawdopodobnie własność parafii św. Maurycego. Zachował się rysunek Fridricha Wernera z połowy XVIII wieku [1], przedstawiający dawny dwór i folwark Morgenau widziany z lotu ptaka. Widać również skład drewna u ujścia Oławy do Odry i fragment panoramy Wrocławia z osiedlem Szczytniki (Scheitnig), które po wykopaniu nowego koryta Odry (obecnie Stara Odra) znalazły się po drugiej stronie rzeki. Po wojnach napoleońskich rozpoczęto burzenie fortyfikacji i otwarto miasto na najbliższe przedmieścia. W 1808 roku włączono do Wrocławia część Rakowca po ulicę Okólną. Pozostałą część dzielnicy włączono do miasta dopiero w 1904 roku. Centrum Morgenau stanowiła biegnąca z pólnocy na południe Morgenaustrasse (Rakowiecka). Od końca XVIII wieku mieszkańcy Wrocławia wędrowali w okolice Rakowca z uwagi na malownicze usytuowanie terenu położonego pomiędzy rozlewiskami rzek. Podziwiali piękne widoki oraz bogatą roślinność. Zaletą była niewielka odległość od miasta [2].

Prawdopodobnie najstarsza ulica Na Grobli (Am Weidendamm) prowadziła od mostu Oławskiego (Maurtiusbruecke) przez Groblę Siedlecką (Zedlizer Damm) do popularnej kawiarni w Siedlcu “Zedlitz”. Grobla, już w 1655 roku była obsadzona wierzbami, tworząc spacerową aleję zwaną Doctor Gang. Na początku XIX wieku wysadzono ją platanami, z których część zachowała się do dzisiaj. Od końca XVIII wieku stanowiła połączenie z miejscami podmiejskiego wypoczynku: Siedlcami (Zedlitz), Bierdzanami (Pirscham), Nowym Domem (Neuhaus) i Opatowicami (Ottwitz). Sama też była miejscem spacerów, dzięki znajdującym się w pobliżu mostu Oławskiego kawiarniom “Neu Holland” i “Der Weidendamm” [3].

Lokalizacja osad:Rakowiec, Siedlec [5], Bierdzany, Nowy Dom była uwarunkowana przez położenie między Odrą i Oławą. Prawdopodobnie w przeszłości, przed podjęciem pierwszych prac regulacyjnych, średniowieczne ujście Oławy do Odry znajdowało się poniżej miasta Oława, 25 kilometrów przed Wrocławiem. Dzisiejsze ujście Oławy do Odry nie jest naturalne. Koryto rzeki na terenie miasta było dłuższe. Pierwotnie Oława dochodziła do placu Dominikańskiego, skąd kierowała się na północ do Odry. Po zmianie jej biegu w 1291 roku, pełniła funkcję wewnętrznej fosy miejskiej jako „Czarna Oława”. Odcinek ten zasypano po 1866 roku. Bliski związek dwóch rzek ujawnia się do dziś w trakcie dużych wezbrań, kiedy cały obszar między nimi stanowi łożysko wód powodziowych (największe powodzie miały miejsce w 1903 i 1997 roku).

Z powodu względnej czystości wód, Oława wykorzystywana jest jako źródło wody do celów komunalnych. Między rzekami zlokalizowane są dwa zakłady produkcji wody: stary Na Grobli, oraz nowy Mokry Dwór, usytuowany już poza granicami miasta. Oława miała też znaczenie rekreacyjne. Nad jej brzegami, na podmokłym terenie obok parku na Niskich Łąkach, wybudowano w okresie międzywojennym kąpielisko rzeczne (jako jedno z kilkunastu w mieście). Teren kąpieliska “Oława” (Ohle Strandbad) był ogrodzony, wyposażony w boisko do gier, budynki mieszczące wypożyczalnie sprzętu pływającego, szatnie i rzecz nieodzowną - małe lokale gastronomiczne. Sztucznie powiększone rozlewisko miało piaszczysto-trawiaste plaże. Obiekt działał do 1977r. Również okoliczne osady Siedlec, Bierdzany, Opatowice i Nowy Dom pełniły funkcję terenów rekreacyjnych dla wrocławskich mieszczan. Wspomniane osady zostały założone w XIV wieku, a centrum każdej z nich stanowił majątek ziemski któregoś z wrocławskich klasztorów (aż do sekularyzacji w 1810 roku). W każdej z osad działała restauracja lub kawiarnia - istotny element każdej wycieczki. Dużą sławą cieszyła się Czerwona Karczma na Bierdzanach, z których można było przeprawić się promem na drugą stronę Odry [7]. Z interesujących zabytków wymienić należy kaplicę Jednoty Braci Czeskich [9].

Większość obiektów służących obsłudze wycieczkowiczów założonych na terenie Rakowca i okolicy przekształcała się sukcesywnie z narastającą modą w etablissement. A oto niektóre z nich: Rosengarten (Rakowiecka 28e), Schweitzerhof (Rakowiecka 51), Henkner (Rakowiecka 56) oraz Koncerthaus Kroter (na wysokości ZOO). Bezsprzecznie największe obiekty na tym terenie to Lunapark wcześniej zwany Buergersaele (Sale Mieszczańskie) oraz Wappenhof (Dwór Herbowy). Etablissement posiadały części gastronomiczne, sale do tańca, bilardy i kręgielnie oraz ogrody, przyozdobione altanami, kolumnadami itd. Znana jest grafika wybitnego wrocławskiego rysownika Fridricha Gottlieba Endlera przedstawiająca kawiarnię na Rakowcu z końca XVIII wieku [4]. Grafika przedstawia budynek piętrowy o konstrukcji ryglowej, kryty wysokim dachem z lukarnami.

W latach siedemdziesiątych XIX wieku na terenie Rakowca nad rzeką powstały siedziby towarzystw wodnych i klubów wioślarskich: Erster Breslauer Ruder Verein [EBRV] w 1876 roku, Breslauer Ruder Verein „Wratislavia” [BRV] w 1878 roku i Ruder Verein “Silesia”. Do 1945 roku działało na tym terenie kilkanaście klubów wioślarskich.

Różnorodną ofertę rekreacyjną terenu Rakowca i okolicy wzbogacono o przejażdżki statkami wycieczkowymi i stałą przeprawą promową usytuowaną na wysokości obecnego Instytutu Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych.

Państwo Pruskie kładło duży nacisk na sprawność fizyczną swych obywateli. Realizowano to poprzez budowanie rozlicznych ośrodków sportowych. Na terenie Rakowca powstały dwa kluby sportowe, na których miejscu działają dzisiaj KS “Polonia” (w niedzielne poranki bazar) oraz KS “Burza”. Dotarcie do tych rozlicznych miejsc rekreacji, rozrywki i kultury ułatwiała od 1893 roku elektryczna linia tramwajowa nr 4, jedna z trzech najstarszych w mieście [6].

Ograniczenia inwestycyjne spowodowane ochroną obszarów wodonośnych w ciągu ostatnich stu lat oraz zupełnie inny styl życia obecnych mieszkańców miasta spowodowały obumarcie tej pięknej dzielnicy. Widać jednak pierwsze sygnały ożywienia osiedla. Zakłady Wodno-Kanalizacyjne powoli porządkują teren w okolicy stawów przy moście Oławskim. Politechnika Wrocławska planuje budowę obiektów po południowej stronie Odry. Ze starym kampusem połączy je kładka. Niewykluczone, że w bliższej przyszłości wejdziemy swobodnie do zabytkowej wieży ciśnień Na Niskich Łąkach, lub też będziemy biesiadować w dawnej siedzibie towarzystwa wodnego Wratislavia.

1. 2. 3.
4. 5. 6.
7. 8. 9.


Literatura:

[1]. Jagiełło-Kołaczyk, Marzanna. Wrocławskie etablissements: historia i architektura. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2000;
[2]. Encyklopedia Wrocławia. Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2000.;
[3]. Architektura Wrocławia. T.4.Gmachy. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 1998;
[4]. Mieszczaństwo Wrocławskie. Pod red. Haliny Okólskiej. Muzeum Miejskie Wrocławia, Wrocław 2003;
[5]. Górska Hanna Wrocławska architektura użyteczności publicznej o drewnianej konstrukcji szkieletowej [w] Architektura Wrocławia. T.4 Gmachy. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2000.

rakowiec.txt · ostatnio zmienione: 2011/12/08 11:50 (edycja zewnętrzna)