Rakowiec

TOWARZYSTWA I KLUBY WODNE


Autor: Halina Czarniecka-Kołodziej


TOWARZYSTWA WODNE NA RAKOWCU

Teren Rakowca zdefiniowany położeniem między Odrą a Oławą, stawał się od początku XIX wieku modnym ośrodkiem sportu i rekreacji wodnej. Pierwsze wzmianki o tej formie rekreacji odnotowano po zburzeniu murów miejskich, w trakcie budowania w mieście promenady J.F.Knorra. Kolejny etap to lata 40-te XIX wieku, gdy przy ujściu Oławy do Odry wybudowano zatokę dla statków wycieczkowych i gondol (obecnie Zatoka Gondol). Znaczącym momentem popularyzacji rekreacji wodnej było wprowadzenie w 1866 roku żeglugi parowej, która umożliwiła wyprawy w górę rzeki do Siedlec i Opatowic. Pod koniec lat 70-tych XIX wieku powstały we Wrocławiu cztery pierwsze towarzystwa i kluby wodne: EBRV, BRV ”Wratislawia”, RV”Silesia”, Ruder Club Berslau. W latach następnych powstawały dalsze kluby i sekcje wioślarskie, kajakowe i żeglarskie. Wiele z nich jako swoją siedzibę obrało teren Rakowca. Do 1945 roku przy ulicy Na Grobli funkcjonowało kilkanaście klubów wioślarskich. Kwestie finansowe rozwiązywano poprzez składki członkowskie (zamieniane na udziały przynoszące dywidendę), darowizny (od kupców, bankierów, przemysłowców, właścicieli ziemskich), dzierżawę nieużywanych obiektów, pożyczki hipoteczne. Wyposażenie początkowo skromnie (jedna lub dwie łodzie) przechowywano w obiektach znajdujących się w sąsiedztwie Odry (ogrody i willa Molinarich, etablissement Scholza, majątek nad jeziorkiem Siedleckim itp.). W miarę rosnącej zamożności budowano hangary pływające, z czasem osadzane na lądzie i przebudowywane w okazałe siedziby, projektowane często przez wybitnych architektów (Moshamer, Konwiarz, Brix). Projekt architektoniczny siedzib opracowywano według określonego programu funkcjonalnego. Oprócz hangarów łodziowych mieszczących łodzie spacerowe, wyczynowe dwójki, czwórki, skify, kanu, kajaki, małe jachty mieczowe a także baseny wioślarskie projektowano takie pomieszczenia jak sale klubowe, reprezentacyjne, ćwiczeń, restauracje lub inne obiekty konsumpcyjne, kręgielnie czy pokoje gościnne. Ważnym elementem był strój klubowy i flaga-bandera wymagana przez przepisy żeglarskie. Przeglądając anonse gazetowe i publikacje dotyczące tego okresu czasu we Wrocławiu dostrzega się modę na przynależność do stowarzyszeń, wynikającą z potrzeby identyfikacji czy podniesienia prestiżu społecznego. Oprócz uprawiania sportu, treningów ważnym nurtem było życie towarzyskie. Zimą organizowano koncerty i wieczory klubowe połączone z tańcami. Zwyczaje te dotyczyły wszystkich klubów.



ERESTER BRESLAURER RUDER VEREIN- EBRV

Powstało w 1876 roku jako BRV -najstarsze towarzystwo i klub wioślarski we Wrocławiu. Początki towarzystwa to hangar pływający usytuowany przy kąpielisku Rochowa na wyspie św. Macieja (Tamka). Pierwszą siedzibę wybudowano w 1883 roku na lewym brzegu Oławy powyżej mostu św. Maurycego (Oławski) na wydzierżawionej działce kupca Mollinariego. Był to budynek drewniany, dwukondygnacyjny, posadowiony na palach zgodnie z wymogami przeciwpowodziowymi. W dolnej części znajdowały się pomieszczenia na łodzie, w górnej dom klubowy. W 1901 roku EBRV przeniosło się na własną parcelę przy ulicy Na Grobli 2 (naprzeciw starej przystani), rozbierając i składając stary obiekt. W 1903 wybudowano nową siedzibę według projektu Stephana (zgodnie z zobowiązującą w mieście secesją), tworząc rozczłonkowaną bryłę składającą się z trzech części. Na parterze obiektu usytuowano, oprócz reprezentacyjnego wejścia, hangar łodziowy i basen wioślarski. Na piętrze umieszczono wielką salę klubową, pokoje zarządu, pokój bilardowy, mieszkanie służbowe, garderoby, toalety. W dobudówce mieścił się warsztat szkutniczy i kręgielnia. Pomieszczenia reprezentacyjne tego najstarszego i najbardziej prestiżowego towarzystwa nakryte były quasi-kasetonowymi stropami. Ściany pokrywała boazeria płycinowa. Meble i żyrandole jak i również stolarkaę okienną ozdobiono motywami secesji. Na 50-lecie EBRV zamówiło nowy monumentalny projekt siedziby. Kryzys końca lat 20-tych spowodował, że adaptowano jedynie na potrzeby klubowe dawną fabrykę drutu. Niestety ten piękny obiekt zniszczony został podczas działań wojennych w 1945 roku.


BRESLAUER RUDER VEREIN “Wratislavia”

Breslauer Ruder Verein “Wratislavia” (BRV”Wratislavia”) - prestiżowe wśród klubów i towarzystw wodniackich - założone zostało w 1878 roku z części BRV. Swój pierwszy hangar ulokowano przy moście Lessinga (Pokoju). Po powodzi 1883 roku hangar posadowiono na wydzierżawionym( a póżniej zakupionym) terenie przy ulicy Na Grobli 32 u właściciela jednego z trzech największych browarów we Wrocławiu Hassego. W 1891 roku wybudowano reprezentacyjną siedzibę. Budynek zaprojektowany przez Koehlera posiadał dwuosiową elewację zwieńczoną napisem “Ruder Verein Wratislawia”. Na parterze znajdowały się pomieszczenia pomocnicze w tym basen wioślarski (używany do końca lat 60-tych XX wieku). Na piętrze zaprojektowano reprezentacyjną, bogato zdobioną salę klubową, na poddaszu usytuowano pokoje gościnne. Do budynku przylegał hangar łodziowy. Była też kręgielnia, a z upływem lat powstał klub kręglarski. Odbywające się corocznie regaty w 1910 roku uświetnione zostały przez przybyłego z pobliskiego Kamieńca księcia pruskiego, następcę tronu Fryderyka Wilhelma, który wyraził zgodę na przyjęcie tytułu honorowego przewodniczącego klubu,wzmacniając w sposób znaczący pozycję stowarzyszenia. W klubie kwitło życie towarzyskie i artystyczne, corocznie urządzano wielki bal kostiumowy, organizowano koncerty. W 1910 roku wybudowano nową siedzibę (arch.K Helbig). Nadano jej kształt wydłużonego rozczłonkowanego prostokąta, w którym poszczególne części różniły się formą przestrzenną. Analogiczne zaprojektowane szczyty dachu, otwory okienne i motywy dekoracyjne tworzyły interesującą całość. Na kalenicy wysokiego ceramicznego dachu osadzono figurkę flagową. Obiekt reprezentował panującą w owym czasie secesję. Na parterze mieściły się pomieszczenia zarządu, na pierwszym piętrze sala reprezentacyjna z kominkiem, a ponadto pokoje : klubowy, gier, wypoczynkowy, dla kobiet i niepalących. Na drugim piętrze usytuowano pokoje gościnne. Do budynku przylegał hangar łodziowy, basen wioślarski. Była też kręgielnia. Szczególnie wyszukany wystrój otrzymał holl wejściowy, pokoje klubowe oraz sala reprezentacyjna. Dolną część ścian zdobiła bogato rzeźbiona boazeria płycinowa. Ściany pokryto kosztownymi tapetami, dekoracją malarską, tłoczonymi tynkami. Wyszukaną stolarkę drzwiową uzupełniono secesyjnymi witrażami o motywach florystycznych. Kasetonowe stropy wykończono sztukateriami. Całości dopełniały specjalnie zamawiane stylizowane meble, kryształowe żyrandole, kute kinkiety. Po wojnie budynek przejęła MKS “Juwenia”, do końca lat 60-tych korzystając z basenu wioślarskiego. Funkcjonowało też szkolne schronisko młodzieżowe. Podejmowane prace remontowe w latach 1988, 1990 nie powstrzymały degradacji obiektu. Od 2000 roku obiekt należy do Akademickiego Ośrodka Sportów Wodnych “Wratislavia” przy Politechnice Wrocławskiej i czeka na lepsze czasy.


AKADEMISCHER TURNVEREIN (ATV)

Duch stowarzyszeniowy, obejmujący różne środowiska i grupy społeczne Wrocławia drugiej połowy XIX wieku, przeniknął również w środowisko studenckie, gdzie wśród różnorodnych korporacji powstał w 1881 roku akademicki klub poświęcony problematyce wodnej. Pierwszy hangar pływający, który po roku spłonął, zakupiono od EBRV. Nie mając stosownych środków, przez dłuższy czas korzystało ATV z gościnności innych klubów, by w 1921 roku wybudować według projektu Helbiga własną siedzibę na ulicy Na Grobli 20 (hotel “Wodnik”). Zaprojektowano oszczędny w formie architektonicznej dwukondygnacyjny budynek, częściowo drewniany, na planie prostokąta. Obiekt posiadał wyznaczone funkcją pomieszczenia klubowe oraz hangar łodziowy. W 1926 roku wybudowano nową siedzibę według projektu Brixa i Moshamera w stylu modernistycznym. Budynek pomyślano jako kompleks przenikających się prostopadłościennych brył różnej wielkości, z których jedną nakryto stropem wielkiego tarasu na wysokości pierwszego piętra od strony Odry. Elewacje budynku wykończono charakterystyczną dla tego czasu czerwoną cegłą klinkierową, wprowadzając oszczędną formę zdobienia - gzymsy ceglane. Ponad nadprożem umieszczono ceramiczne wyobrażenie wioślarza, drzwi wejściowe ozdabiając emblematem ATV. Charakter reprezentacyjny uzyskał holl przykryty quasi - kasetonowym stropem oraz pomieszczenia na piętrzę, do których prowadziła klatka schodowa z balustradą w formie relingu, nawiązując do tematyki okrętowej. Po wojnie budynek był w posiadaniu klubów wioślarskich i kajakarskich. W latach 70 tych i 80-tych przebudowywano go mimo protestu konserwatora zabytków. Rozebrano wówczas zrujnowane pomieszczenia kręgielni, hangaru łodziowego i basenu wioślarskiego. Na pozostałościach ATV ograniczonych do budynku zarządu działa hotel “Wodnik”.


RUDER GESELLSCHAFT „Breslau”

Przybierające coraz większą popularność zainteresowanie sportami wodnymi zaowocowało powstaniem w 1905 roku kolejnego klubu wodnego RV”Breslau”, który również swoją siedzibę ulokował przy ulicy Na Grobli pod nr 30. Pierwszą siedzibą był drewniany budynek wzniesiony według projektu mistrza budowlanego Schadecka, zaprojektowany jako konstrukcja szkieletowa na rzucie prostokąta . W części środkowej usytuowano szczyt z masztem flagowym klubu. Kompleks zawierał pokój klubowy, kantynę, rozbieralnię oraz hangar łodziowy z bramą od strony Odry. W 1909 roku rozpoczęto budowę nowej siedziby wielokrotnie rozbudowywanej. Budowla częściowo przylegała do BRV ”Wratislavia” i zawierała duży pokój klubowy, szatnie, mieszkanie służbowe, hangar łodziowy od strony północnej, kantynę w części frontowej. Na początku lat 20-tych wybudowano basen wioślarski. Tak jak w innych towarzystwach, oprócz działalności sportowej kwitło życie towarzyskie. Dużym wydarzeniem w życiu klubu było 20-lecia istnienia. Wydano wówczas broszurę okolicznościową, a w zorganizowanych uroczystościach wzięli udział wioślarze z wielu śląskich klubów. Po 1945 roku obiekt użytkowany był jako MKS”Juvenia” i Szkolne Schronisko Młodzieżowe. W latach 1989-1990 wyburzono częściowo zrujnowane hangary łodziowe, rozpoczęto prace remontowe, które z braku funduszy przerwano. W chwili obecnej obiekt powoli niszczejąc czeka na lepsze czasy.




UCZNIOWSKI ZWIĄZEK WIOŚLARSKI

Również środowiska uczniowskie stworzyły swój związek wioślarski. Początkowo bez własnej siedziby, funkcjonował w podnajętych baraczkach i pawilonach. Po wieloletnich staraniach i przeprowadzkach w 1914 roku wybudowano według projektu Fritza Behrenda własną siedzibę przy ulicy Na Grobli 18. Był to zespół dwóch hangarów usytuowanych wzdłuż dłuższych boków prostokątnego dziedzińca zamkniętego murem kurtynowym. Założenie miało cechy architektury podmiejskiej. Zachowane do naszych czasów, przebudowane jest w posiadaniu Klubu Sportowego „Ślęża”




STAEDTISCHE „WASSERSPORTHALLEN” HALA SPORTÓW WODNYCH

Przy ulicy Na Grobli 18-24 zaplanowano wybudowanie w 1928 roku, dużej hali sportów wodnych. Autorem założenia był wybitny architekt Richard Konwiarz znany z realizacji Sportfeld-Leerbeutel (Stadion Olimpijski). Kryzys finansowy końca lat 20-tych XX wieku umożliwił realizację tylko 2 z 12 planowanych sekcji przy ulicy Na Grobli 22. Obiekt wybudowano z uwzględnieniem najnowszych standardów. Część frontową skomunikowano z pomieszczeniami umywalni, rozbieralni, toalet i pokoi wypoczynkowych rozmieszczonych na trzech kondygnacjach. Do budynku frontowego przylegał doświetlony przez okna połaciowe żelbetowy hangar łodziowy. Po drugiej wojnie światowej, w zachowanym zespole mieściło się Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej „Orzeł”, a później sekcja wioślarska Akademii Wychowania Fizycznego. Po przeprowadzonych przebudowach budynek nie zachował dawnego założenia. W chwili obecnej mieszczą się w nim gabinety lekarskie.


1. 2. 3.
4. 5. 6.
7. 8. 9.
10. 11. 12.
13. 14. 15.
16. 17.




Literatura:

1. Klamecki Henryk: Siedziby wrocławskich Stowarzyszeń i klubów wodnych
Mieszczaństwo Wrocławskie. Muzeum Miejskie Wrocławia. Wrocław 2003 p. 227-237;
2. Encyklopedia Wrocławia. Wydawnictwo Dolnosląskie , Wrocław 2001;
3. Zasoby Archiwum Budowlanego Muzeum Architektury we Wrocławiu.




Opis ilustracji:

[1]. Pierwsza siedziba EBRV (Erster Breslauer Ruder Verein) na lewym brzegu Oławy powyżej
mostu Oławskiego z 1893 roku;
[2]. Hangar pływający RV ”Wratislavia” przy ul.Na Grobli, koniec lat 80 XIX wieku;
[3]. Wnętrze sali klubowej w nowej siedzibie EBRV (ul Na Grobli 3);
[4]. Niezrealizowane plany dalszej rozbudowy EBRV według Brixa i Moshamera;
[5]. Pierwszy budynek klubowy RV”Wratislavia” przy ul.Na Grobli 32;
[6]. Zachowany detal towarzystwa wodnego RV ”Wratislavia” ul. Na Grobli;
[7]. Dawna siedziba RV ”Wratislawia”- stan obecny ul Na Grobli;
[8]. Pokój kobiecy towarzstwa wodnego RV ”Wratislawia';
[9]. Sala klubowa w siedzibie RV ”Wratislawia , wzniesionej w 1891 roku;
[10]. Basen wioślarski w siedzibie RV ”Wratislawia “ przy ul Na Grobli 30;
[11]. Sala recepcyjna (kominkowa) w budynku RV ”Wratislavia”, stan z 1910 r.;
[12]. Towarzystwo wodne RV ”Wratislavia”, widok obiektu od strony Odry;
[13]. Towarzystwo wodne RV” Wratislawia, zejście do przystani;
[14]. Dawna siedziba (Akademischer Turnverein) ATV, obecnie hotel ”Wodnik”, ul.Na Grobli 28;
[15]. Dawna siedziba ATV, obecnie hotel”Wodnik”, ul.Na Grobli 28;
[16]. Dawna siedziba Staedtische ”Wassersporthallen” przy ul.Na Grobli 22, obecnie gabinety lekarskie.
towarzystwa_i_kluby_wodne.txt · ostatnio zmienione: 2013/04/24 14:48 (edycja zewnętrzna)